Чтение онлайн

— Не турбуйцеся, Піліп Піліпавіч, патолагаанатамы мне абяцалі.

— Выдатна, а мы пакуль паназіраем за гэтым вулічным неўрастэнікам. Няхай загоіцца ў яго бок.

«Пра мяне клапоціцца, — падумаў сабака, — вельмі добры чалавек. Я ведаю, хто гэта. Ён — чараўнік, маг і вяшчун з сабачых казак… Не можа ж такое здарыцца, што ўсё гэта мне саснілася. А раптам — сон? (Сабака здрыгануўся спрасонку.) Вось прачнуся… і нічога няма. Ні лямпы ў шоўку, ні цяпла, ні накормленасці. Зноў пачнуцца падваротня, вар'яцкі холад, ледзяны асфальт, голад, благія людзі… Сталоўка, снег… Божа, як мне будзе цяжка!..»

Але нічога гэтага не здарылася. Менавіта падваротня расплылася, як агідны прывід, і болей не вярнулася.

Мабыць, не гэтакая яна і страшная, разруха. Не зважаюць на яе, двойчы ў дзень шэрыя гармонікі пад падаконнікам наліваюцца цяплом, і яно хвалямі разыходзіцца па кватэры.

Зусім відавочна: сабаку выпаў самы шчаслівы сабачы білет. Вочы ягоныя цяпер сама мала два разы ў дзень напаўняліся ўдзячнымі слязамі ў адрас прачысцінскага мудраца. Акрамя гэтага, усе трумо ў доме адлюстроўвалі шчаслівага сабаку-прыгажуна.

«Я — прыгажун. Магчыма, таямнічы сабачы прынц-інкогніта, — думаў сабака і прыглядаўся да кудлатага карычневага сабакі з задаволенай мордай, які прагульваўся ў люстрах. — Зусім магчыма, што мая бабуля саграшыла з вадалазам. Бо вось гляджу — у мяне на мордзе белая плямка. Адкуль яна, узнікае пытанне? Піліп Піліпавіч чалавек вялікага густу, не падбярэ ж ён першага дварняка, які трапіўся пад руку.

За тыдзень сабака з'еў гэтулькі, колькі за паўтара галодных месяцы на вуліцы. Вядома, калі меркаваць толькі па вазе. Пра якасць стравы ў Піліпа Піліпавіча і гаварыць не даводзіцца. Калі нават не зважаць на тое, што кожны дзень Дар'я Пятроўна купляе кучу абрэзкаў на Смаленскім базары на 18 капеек, дастаткова ўспомніць абеды ў 7 вечара ў сталоўцы, на якіх сабака прысутнічаў насуперак пратэстам прыгожай Зіны. За час гэтых абедаў Піліпу Піліпавічу было канчаткова прысвоена божаскае званне. Сабака станавіўся на заднія лапы і жаваў пінжак, сабака запомніў званок Піліпа Піліпавіча — два поўнагалосныя адрывістыя гаспадаровы ўдары — і з брэхам ляцеў у прыхожую сустракаць яго. Гаспадар увальваўся ў чорна-бурай лісіцы, пабліскваў мільёнамі снежных іскрынак. Ён пах мандарынамі, цыгарамі, духамі, лімонамі, бензінам, адэкалонам, сукном, і голас яго, як камандная труба, разлятаўся па ўсім жытле.

— Навошта ты, свіння, парваў саву? Яна табе замінала? Замінала, у цябе пытаюся? Навошта прафесара Мечнікава разбіў?

— Яго, Піліп Піліпавіч, трэба бізуном адлупцаваць хоць аднойчы, — абурана гаварыла Зіна, — а то ён зусім раздурэе. Вы паглядзіце, што ён з вашымі галёшамі зрабіў.

— Нікога лупцаваць нельга, — хваляваўся Піліп Піліпавіч. — Запомні гэта назаўсёды. Чалавека і жывёлу можна толькі пераконваць. Мяса давалі яму сёння?

— Госпадзі, ён і так увесь дом аб'еў. Што вы пытаеце, Піліп Піліпавіч. Я дзіўлюся — як ён дасюль і так не лопнуў…

— Няхай сабе есць на здароўе… Чым табе замінала сава, хуліган?

— У-у, — скуголіў сабака-падліза і поўз на жываце з працягнутымі лапамі.

Потым яго гвалтоўна валаклі за шкірку цераз прыёмную ў кабінет. Сабака падвываў, агрызаўся, чапляўся за дыван, ехаў на азадку, як у цырку. Пасярод кабінета на дыване ляжала шклавокая сава з распоратым жыватом, з якога тырчалі нейкія чырвоныя, прапахлыя нафталінам анучы. На стале ляжаў разбіты ўшчэнт партрэт.

— Я знарок не прыбірала, каб вы палюбаваліся, — засмучана гаварыла Зіна, — ён жа на стол ускочыў, мярзотнік! І за хвост яе — цап! Я апамятацца не паспела, як ён яе ўсю раскалашмаціў. Мордай патыкайце яго ў саву, Піліп Піліпавіч, каб ведаў, як псаваць рэчы.

І пачыналася выццё. Сабаку, прыліплага да дывана, валаклі тыкаць мордай у саву, а сабака заліваўся горкімі слязамі і думаў: „Біце, толькі не выганяйце з кватэры“.

— Саву сёння ж адправіць да чучальніка. Акрамя таго, вось табе 8 рублёў і 16 капеек на трамвай, паедзь да Мюру, купі яму добры аброжак з ланцугом.

На наступны дзень на сабаку надзелі шырокі бліскучы аброжак. На першым часе ён паглядзеўся ў люстра і не надта засмуціўся, падціснуў хвост, пайшоў у ванны пакой і думаў, як бы злупіць яго аб скрынку альбо куфэрак. Але хутка сабака зразумеў, што ён проста дурань. Зіна павяла яго гуляць на ланцугу ў Абухаў завулак. Сабака ішоў, як арыштант, згараў ад сораму, але пакуль прайшоў па Прачысцінцы да храма Хрыста, выдатна зразумеў, што абазначае ў жыцці аброжак. Шалёную зайздрасць можна было прачытаць у вачах ва ўсіх сустрэчных сабак, а ля Мёртвага завулка нейкі цыбаты з адсечаным хвастом дварняк аблаяў яго „панскай сволаччу“ і „шасцёркай“. Калі перайшлі праз трамвайныя рэйкі, міліцыянер паглядзеў на аброжак з задавальненнем і павагай, а калі вярнуліся, здарылася самае неверагоднае ў жыцці: Фёдар-швейцар сам адчыніў дзверы і ўпусціў Шарыка, Зіне ў гэты час ён сказаў:

— Бач, якога кудлача прыдбаў Піліп Піліпавіч. І тлусты надзіва.

— Дзіва што — за шасцярых лопае, — растлумачыла чырвоная і прыгожая ад марозу Зіна.

„Аброжак — гэта ўсё роўна як партфель“, — пажартаваў у думках сабака, павіляў хвастом і пайшоў у бельэтаж, як пан.

Пасля таго як ацаніў аброжак па-належнаму, сабака зрабіў першы візіт у той галоўны аддзел раю, куды да гэтага часу ўваход яму быў катэгарычна забаронены — менавіта ў царства кухаркі Дар'і Пятроўны. Уся кватэра не варта была і дзвюх пядзей Дар'інага ўладання. Кожны дзень у чорнай, зверху аздобленай кафляй пліце страляла і бушавала полымя. Духоўка патрэсквала. У барвовых водсветах гарэў вечнай вогненнай пакутай і неспатоленай страсцю твар Дар'і Пятроўны. Ён блішчаў і тлуста адсвечваў. У моднай прычосцы на вушы і з карзінкай светлых валасоў на патыліцы ззялі 22 штучныя брыльянты. На сценках на кручках віселі залацістыя рондалі, уся кухня скаланалася ад дахаў, клекатала і шыпела ў зачыненай пасудзе…

— Вон! — закрычала Дар'я Пятроўна. — Вон, беспрытульны кішэннік! Цябе тут не хапала? Я цябе зараз качаргой!..

— Чаго ты? Ну нашто лаешся? — замілавана прыплюшчваў вочы сабака. — Які я табе кішэннік? Хіба не бачыце аброжка? — і ён бокам лез у дзверы, прасоўваў морду.

Сабака Шарык валодаў нейкім сакрэтам пакараць людскія сэрцы. Праз два дні ён ужо ляжаў побач з карзінай з вуглём і глядзеў, як працуе Дар'я Пятроўна. Вострым вузкім нажом яна адсякала бездапаможным рабчыкам галовы і лапкі, затым, як люты кат, здзірала з касцей мяса, з курэй вырывала вантробы, нешта круціла ў мясарубцы. Шарык у гэты час еў рабчыкаву галаву. З міскі з малаком Дар'я Пятроўна выцягвала кавалкі размоклай булкі, змешвала іх на дошцы з мясной кашкай, залівала ўсё гэта смятанкай, пасыпала соллю і на дошчачцы ляпіла катлеты. У пліце гуло, як на пажары, а на патэльні бурчала, пухірылася і падскоквала. Засланка з громам адлятала ўбок, адкрывала страшэннае пекла, у якім клекатала і пералівалася полымя.

Вечарам патухала каменная пашча, у кухонным акне над белай палавіначнай фіранкай стаяла густая і паважная прачысцінская ноч з адзінокай зоркай. У кухні было вільготна, рондалі ззялі цьмяна і таямніча, на стале ляжала пажарніцкая фуражка. Шарык ляжаў на цёплай пліце, як леў на варотах, задзіраў ад цікаўнасці адно вуха і глядзеў, як чарнавусы і ўсхваляваны чалавек з шырокай скураной папругай за прычыненымі дзвярамі ў пакоі Зіны і Дар'і Пятроўны абдымаў Дар'ю Пятроўну. Твар у яе гарэў пакутай і страсцю, увесь, акрамя напудранага носіка. Шчыліна святла ляжала на партрэце чарнавусага, і велікодны разан звісаў з яго.

— Як дэман, прычапіўся, — мармытала ў прыцемку Дар'я Пятроўна, — адстань! Зіна зараз прыйдзе. Што ты, усё роўна як цябе абмаладзілі?

— Нам гэта не трэба, — не мог саўладаць з сабой і хрыпла адказваў чарнавусы. — Якая ж ты вогненная!

Вечарамі прачысцінская зорка хавалася за глухімі шторамі, і, калі ў Вялікім тэатры не было „Аіды“ і не было паседжання Ўсерасейскага хірургічнага таварыства, бог размяшчаўся ў кабінеце ў глыбокім крэсле. Агні пад столлю не гарэлі. Толькі адна зялёная лямпа на стале. Шарык ляжаў на дыване ў цяні і не адрываўся, глядзеў на страшную справу. У брыдкай, едкай і каламутнай жыжцы ў шкляных сасудах ляжалі чалавечыя мазгі. Рукі бога закасаны па локці, у рыжых гумавых пальчатках. Слізкія тупыя пальцы варушыліся ў звілінах. Часам бог узбройваўся маленькім бліскучым ножыкам і паціху рэзаў жоўтыя пругкія мазгі.