Чтение онлайн

— І, калі ласка, відэльцам, — дадаў Барменталь.

Шарыкаў цяжка ўздыхнуў і пачаў лавіць кавалкі асятрыны ў соўсе.

— Я гарэлачкі вып'ю яшчэ, — сказаў з просьбай у голасе.

— А ці не хопіць вам? — пацікавіўся Барменталь. — Апошнім часам вы прыдружылі да гарэлкі.

— Шкада вам? — пацікавіўся Шарыкаў і зірнуў з-пад ілба.

— Глупства гаворыце… — умяшаўся суровы Піліп Піліпавіч, але Барменталь яго перапыніў:

— Не турбуйцеся, Піліп Піліпавіч, я сам. Вы, Шарыкаў, гаворыце глупства, і абурае, што гаворыце безапеляцыйна і ўпэўнена. Гарэлкі мне, вядома, не шкада, ды яна і не мая, а Піліпа Піліпавіча. Проста — гэта шкодна. Гэта — найперш, а другое — вы і без гарэлкі паводзіце сябе непрыстойна.

Барменталь паказаў на заклеены буфет.

— Зінуля, дайце мне, калі ласка, яшчэ рыбы, — папрасіў прафесар.

Шарыкаў тым часам узяўся за графінчык, пакасіўся на Барменталя і наліў у кілішак.

— Тады і іншым трэба прапанаваць, — сказаў Барменталь, — такім чынам: спачатку Піліпу Піліпавічу, потым мне і толькі тады сабе.

Шарыкаў твар варухнула ледзь прыкметная саркастычная ўсмешка, і ён разліў гарэлку ў кілішкі.

— Вось усё ў вас як на парадзе, — загаварыў ён, — сурвэтку туды, гальштук — сюды, ды ўсё «выбачайце», «калі ласка — мерсі», а так, каб па-сапраўднаму, — гэтага няма. Мучыце самі сябе, як пры царскім рэжыме.

— А як гэта «па-сапраўднаму» — дазвольце даведацца?

Шарыкаў наконт гэтага нічога не адказаў Піліпу Піліпавічу, а падняў кілішак і прамовіў:

— Ну, жадаю, каб усе…

— І вам таксама, — крыху іранічна адгукнуўся Барменталь.

Шарыкаў лінуў гарэлку ў рот, паморшчыўся, кавалачак хлеба паднёс да носа, панюхаў, а потым пракаўтнуў, і ў вачах у яго нагарнуліся слёзы.

— Стаж, — коратка і быццам у забыцці прамовіў Піліп Піліпавіч.

Барменталь здзіўлена глянуў на яго.

— Вінаваты…

— Стаж! — паўтарыў Піліп Піліпавіч, горка кіўнуў галавой. — Тут нічога не зробіш — Клім.

Барменталь з вялікай цікаўнасцю востра паглядзеў Піліпу Піліпавічу ў вочы:

— Вы думаеце, Піліп Піліпавіч?

— Нечага гадаць, упэўнены.

— Няўжо… — прамармытаў Барменталь, змоўк, пакасіўся на Шарыкава.

Той падазрона нахмурыўся.

— Sp"ater*… — ціха сказаў Піліп Піліпавіч.

* Пазней (ням.).

— Gut*, — адазваўся асістэнт.

* Добра (ням.).

Зіна прынесла індычку. Барменталь наліў Піліпу Піліпавічу чырвонага віна і прапанаваў Шарыкаву.

— Я не хачу. Я лепш гарэлачкі вып'ю, — твар ягоны заблішчаў, на лбе выступіў пот, ён павесялеў. І Піліп Піліпавіч крыху памякчэў ад віна. Вочы праяснелі, і ён даравальна пазіраў на Шарыкава, чорная галава якога ў сурвэтцы сядзела, як муха ў смятане.

Барменталь жа падмацаваўся, праявіў схільнасць да дзейнасці.

— Ну-с, што мы з вамі будзем рабіць сёння вечарам? — запытаўся ён у Шарыкава.

Той паморгаў і адказаў:

— Лепш за ўсё ў цырк сходзім.

— Кожны дзень у цырк, — дабрадушна заўважыў Піліп Піліпавіч, — гэта ж сумна, па-мойму. Я б на вашым месцы хоць раз у тэатр схадзіў.

— У тэатр я не пайду, — непрыязна адазваўся Шарыкаў і скрывіў рот.

— Іканне за сталом адбівае ў іншых апетыт, — машынальна паведаміў Барменталь. — Прабачце, а чым не падабаецца вам тэатр?

Шарыкаў паглядзеў у пусты кілішак, нібы ў бінокль, падумаў і адтапырыў губы.

— Дурата… Гавораць, гавораць… Контррэвалюцыя адна.

Піліп Піліпавіч адкінуўся да гатычнай спінкі крэсла і зарагатаў гэтак, што ў ягоным роце заблішчала ўся залатая агароджа. Барменталь толькі галавой пакруціў.

— Вы б прачыталі хоць што-небудзь, — прапанаваў ён, — а то ведаеце…

— Ужо і так чытаю, чытаю… — адказаў Шарыкаў і драпежна хутка наліў сабе паўшклянкі гарэлкі.

— Зіна, — трывожна закрычаў Піліп Піліпавіч, — забяры, дзетка, гарэлку. Больш яна не патрэбна. Што ж вы чытаеце?

У ягонай галаве раптам мільгнуў малюнак: нежылы востраў, пальма, чалавек у звярынай шкуры і каўпаку. «Трэба будзе Рабінзона…»

— Гэту… Як яе… перапіску Энгельса з гэтым… як яго — д'яблам — з Каўцкім…

У Барменталя відэлец з кавалкам белага мяса замёр на паўдарозе, а Піліп Піліпавіч разліў віно. Шарыкаў у гэты момант злаўчыўся і каўтануў гарэлку.

Піліп Піліпавіч паклаў локці на стол, прыгледзеўся да Шарыкава і спытаўся:

— Дазвольце даведацца, што вы можаце сказаць наконт прачытанага?

Шарыкаў паціснуў плячыма.

— Ды не згодзен я.

— З кім? З Энгельсам ці з Каўцкім?

— З абодвума, — адказаў Шарыкаў.

— Гэта цудоўна, клянуся госпадам. Усіх, хто скажа, што другая… А што б вы самі прапанаваць маглі?

— Ды што тут прапаноўваць? А то пішуць, пішуць… кангрэс… немцы нейкія… Галава аж пухне. Узяць усё і раздзяліць.

— Гэтак я і думаў, — усклікнуў Піліп Піліпавіч, ляпнуў далонню па абрусе, — менавіта гэтак я і меркаваў.

— І вы ведаеце, як гэта зрабіць? — спытаўся зацікаўлены Барменталь.

— А які тут спосаб, — зрабіўся гаваркі пасля гарэлкі Шарыкаў, — справа няхітрая. А то што ж: адзін у сямі пакоях раскашуе, штаноў у яго 40 пар, а другі на сметніку ежу шукае.

— Наконт сямі пакояў, гэта вы, вядома, на мяне намякаеце? — ганарліва прыплюшчыўся і спытаўся Піліп Піліпавіч.

Шарыкаў сцяўся і прамаўчаў.

— Што ж, я не супраць раздзелу. Доктар, колькім вы чалавекам адмовілі ўчора?

— 39 чалавекам, — адразу ж адказаў Барменталь.

— Гм… 390 рублёў. Значыць, грэх на трох мужчын. Жанчын — Зіну і Дар'ю Пятроўну — лічыць не будзем. З вас, Шарыкаў, 130 рублёў. Калі ласка, заплаціце.

— Нічога сабе, — адказаў Шарыкаў спалохана, — за што?